Τρίτη, 06 Δεκεμβρίου 2022

Του Αργύρη Αργυριάδη

Δικηγόρου Παρ’ Αρείω Πάγω

www.alf.gr

Στις σύγχρονες μεταβιομηχανικές κοινωνίες, η έννοια του κέρδους βρίσκεται ψηλά στον αξιακό μας κώδικα. Από νεαρή ηλικία μαθαίνουμε για το «νόμο» της προσφοράς και της ζήτησης. Ο «νόμος» της ζήτησης – σε αδρές γραμμές - μας λέει ότι όσο αυξάνεται η τιμή ενός προϊόντος, μειώνεται η ποσότητα που ζητεί ο αγοραστής, ενώ όσο μειώνεται η τιμή αυτού του προϊόντος αυξάνεται η ποσότητα που ζητείται. Τοιουτοτρόπως, ο νόμος της προσφοράς περιγράφει ότι όταν αυξάνεται η τιμή ενός προϊόντος αυξάνεται και η ποσότητα που προσφέρει ο παραγωγός, ενώ η μείωση της τιμής έχει ως συνέπεια τη μείωση της ποσότητας που προσφέρεται. Συνεπώς, στόχος κάθε παραγωγού είναι να βρει την ποσότητα η οποία μεγιστοποιεί το κέρδος του.

Τα ανωτέρω πράγματι, ισχύουν σε ένα θεωρητικό πλαίσιο, όταν η ζώσα πραγματικότητα κινείται … γραμμικά. Τι συμβαίνει, όμως, σε περιπτώσεις κρίσεων; Κατά πόσο διαταράσσεται η «αγορά» όταν εξωγενείς παράγοντες ρυθμίζουν τη ζήτηση και την προσφορά; Πριν ένα χρόνο, λόγω της πανδημίας του κορωνοϊού είδαμε τις τιμές των αντισηπτικών και των μασκών να πηγαίνουν στα ύψη. Τιμές προϊόντων και αιτούμενες ποσότητες αυξήθηκαν με γεωμετρική πρόοδο. Κάτι αντίστοιχο βιώνουμε και σήμερα. Ο πόλεμος στην Ουκρανία και όσα γράφονται για πιθανή επισιτιστική κρίση οδηγούν τιμές και ζήτηση στη … στρατόσφαιρα.

Τα ερωτήματα που γεννώνται, όμως, είναι αρκετά. Το κράτος οφείλει να παρεμβαίνει σε αυτές τις περιπτώσεις ή πρέπει να αφήνει μόνη της την αγορά να «αυτορρυθμιστεί»; Και εάν παρεμβαίνει πρέπει να πράττει τούτο με διοικητικές και ποινικές κυρώσεις; Και ποιος θα ορίζει πότε ένα κέρδος είναι εύλογο και πότε όχι; Η έννοια της αισχροκέρδειας δαιμονοποιεί το κέρδος ή τις συνθήκες υπό τις οποίες κτάται το τελευταίο; Οι απαντήσεις δεν είναι τόσο ξεκάθαρες όσο κάποιοι νομίζουν και σίγουρα δεν είναι ίδιες σε ολόκληρο τον κόσμο.

Στην Ελλάδα, η πρώτη νομοθεσία κατά τη αισχροκέρδειας προβλέπονταν στον Βαυαρικό ποινικό νόμο του 1834 επί Βασιλείας του Όθωνα, ο οποίος αργότερα αναμορφώθηκε με τον νόμο ΓΩΑΖ του 1911. Μέχρι τη θέσπιση του νέου Ποινικού Κώδικα (Ν. 4619/2019), η αισχροκέρδεια ήταν ποινικό αδίκημα (άρθρο 405 ΠΚ) και προέβλεπε ποινή φυλάκισης τουλάχιστον τριών μηνών και χρηματική ποινή σε όποιον εκμεταλλευόμενες την ανάγκη άλλου, αποκτούσε κατ’ επάγγελμα ή κατά συνήθεια ωφελήματα δυσανάλογα μεγάλα σε σχέση με την παροχή του. Η δυσαναλογία της παροχής εκ μέρους του δράστη έπρεπε να ήταν εφικτό να γίνει αντιληπτή από οποιονδήποτε λογικό άνθρωπο, υπό την έννοια ότι η ωφέλεια που αποκόμιζε ο ένας αντισυμβαλλόμενος σε βάρος του ετέρου υπερέβαινε το μέτρο που κατά την ανταλλακτική πίστη ήταν φυσικό και αναμενόμενο να αποκομίζει. Μέσα από αόριστες αναφορές βλέπουμε την προσπάθεια του νομοθέτη να περιορίσει φαινόμενα αθέμιτης κερδοφορίας σε περιόδους που οι ανάγκες των πολιτών είναι ιδιαίτερα αυξημένες.

Σε αντίστοιχο πλαίσιο κινήθηκε η ελληνική πολιτεία, τα τελευταία χρόνια, προσπαθώντας να αντιμετωπίσει τις συνέπειες της πανδημικής κρίσης και του πρόσφατου πολέμου. Αρχικώς με την 20.03.2020 Πράξη Νομοθετικού Περιεχομένου και πρόσφατα (αρχές Μαρτίου) με το ν. 4903/2022 γίνεται προσπάθεια αντιμετώπισής φαινομένων «αθέμιτης κερδοφορίας σε περιόδους κρίσης», μέσω προστίμων που ξεκινούν από 5.000€ και φθάνουν το 1.000.000€. Το τι ορίζει ως αισχροκέρδεια ο νόμος είναι ενδιαφέρον: απαγορεύει μέχρι τις 30.6.22 την αποκόμιση μικτού κέρδους από την πώληση οποιουδήποτε προϊόντος ή την παροχή οποιασδήποτε υπηρεσίας που είναι απαραίτητη για την υγεία, τη διατροφή, τη διαβίωση, τη μετακίνηση και την ασφάλεια του καταναλωτή, όταν το περιθώριο μικτού κέρδους ανά μονάδα υπερβαίνει το αντίστοιχο περιθώριο μικτού κέρδους ανά μονάδα προ της 1ης.9.2021. Χρονικά όρια εν πολλοίς αυθαίρετα που καταδεικνύουν την αγωνία του νομοθέτη να ελέγξει την αγορά.

Στο εξωτερικό τα πράγματα είναι λίγο διαφορετικά. Στις περισσότερες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν υπάρχει αντίστοιχη νομοθεσία περί αισχροκέρδειας. Το θέμα ρυθμίζεται μέσα από το δίκαιο του ανταγωνισμού που απαγορεύει την κατάχρηση δεσπόζουσας θέσης στην αγορά, την εναρμονισμένη πρακτική μεταξύ των επιχειρήσεων κλπ. Αντιθέτως, στο Ηνωμένο Βασίλειο και στις ΗΠΑ υπάρχουν διατάξεις περί αισχροκέρδειας (Profiteering) που απαγορεύουν τη σημαντική ανατίμηση (price gouging) προϊόντων κρίσιμων για τη διαβίωση του ανθρώπου (φαγητό, νερό, ενέργεια, κατοικία) σε περιπτώσεις εθνικών κρίσεων και διαπιστώνεται μέσα από την παραβίαση συγκεκριμένων αγορανομικών διατάξεων.

Ο μύθος των αυτορρυθμιζόμενων αγορών έχει προ πολλού καταρρεύσει. Τα κράτη, όμως, επιτελούν σήμερα λυσιτελώς το ρυθμιστικό τους ρόλο;

Κατηγορία ΜΕ ΤΟ ΓΑΝΤΙ
Τετάρτη, 02 Μαρτίου 2022 11:14

Ουκρανία: «βουρ» στην παραφροσύνη

Του Αργύρη Αργυριάδη

Δικηγόρου Παρ’ Αρείω Πάγω
www.alf.gr
 
Διανυκτέρευση στο Ηράκλειο Κρήτης, παραμονή δίκης και αναζήτηση φαγητού.  Μια πόλη που νομίζω την ξέρω πολύ καλά, κάθε φορά με εκπλήσσει. Όλο και κάτι διαφορετικό ξετρυπώνεις. Νέα στάση, ένα ταβερνείο με το περίεργο όνομα Βουρβουλάδικο. Αναζητώ την έννοιά της. Ρωτώ το προσωπικό και με ενημερώνουν ότι «βουρβούλης» ήταν το παρατσούκλι του πατέρα της ιδιοκτήτριας. Στην Κρήτη η «ονοματοδοσία» ήταν προσφιλής συνήθεια στο παρελθόν. Άλλοτε προέκυπταν από την εμφάνιση και άλλοτε από τις συνήθειες, τον τρόπο δράσης και την εργασία των ανθρώπων. Παρατσούκλια που ακολουθούσαν όλη την οικογενειακή ρίζα ή τις δραστηριότητες αυτής.
 
Δεν ικανοποιούμαι από την απάντηση και αναζητώ το νόημα της λέξης. Ας είναι καλά το διαδίκτυο.  Διαβάζω ότι προέρχεται από το τούρκικο «βουρ» (χτύπα)  που χρησιμοποιείται ως ένδειξη βιασύνης, ορμής και συνήθως υποδηλώνει ενθάρρυνση κίνησης ή δράσης. Νομίζω ότι ικανοποίησα την περιέργειά μου και το πιάτο μου, πλέον, κερδίζει το ενδιαφέρον μου. Πριν  απολαύσει ο καταπιόνας μου το καπρικό ακούω σε διπλανό τραπέζι μια συζήτηση για το φλέγον ζήτημα της επικαιρότητας. Τις απειλές (μέχρι εκείνη τη στιγμή) πολέμου της Ρωσίας προς την Ουκρανία. Προσπαθώ διακριτικά να ακούσω και να δω. Να χαρτογραφήσω τη σύνθεση του απέναντι τραπεζιού. Ακούω διθυραμβικά σχόλια για τον Πούτιν που έδωσε πίσω στους Ρώσους τη χαμένη αξιοπρέπειά τους, τους κακούς Αμερικανούς που δεν έχουν κανένα λόγο να εμπλέκονται στο Ουκρανικό. Για τη Ρωσία που είναι το πιο πλούσιο κράτος στη γη και πρέπει να της αναγνωριστεί η πρωτοκαθεδρία. Κάποιος εκ της παρέας επιδίδεται σε ένα μονόλογο μιας επιλεκτικής ιστορικής επισκόπησης του προβλήματος για να αυτοπροσδιοριστεί ο ίδιος, στο τέλος ως κομμουνιστής.
 
Έχω τιμήσει δεόντως το πιάτο μου, αλλά το μυαλό μου δεν μπορεί να αφήσει τους γευστικούς κάλυκες να αναδείξουν την απόλαυση. Είναι τουλάχιστον παράδοξο να ακούς απλούς πολίτες να «διαβάζουν» με αυτόν τον τρόπο τη ζώσα καθημερινότητα. Τι σχέση έχει η σημερινή Ρωσία και ο Πούτιν με τον κομμουνισμό; Πώς είναι δυνατόν να ακούγεται μια τέτοια «ανάλυση» την ίδια ημέρα που ο Πούτιν κομπορρημονούσε ότι μπορεί «να δείξει στην Ουκρανία τι σημαίνει πραγματική αποκομμουνιστικοποίηση»(!) και ανακοίνωνε την απόφασή του για αναγνώριση των αυτοανακηρυγμένων «Λαϊκών Δημοκρατιών» του Ντονέτσκ και του Λουγκάνσκ της ανατολικής Ουκρανίας. Ακόμη και το ΚΚΕ τον κατηγόρησε δημοσίως για αντικομουνιστικό ρεσιτάλ!
 
Δυστυχώς, σε τούτη τη χώρα, ο καθένας έμαθε τη «δική» του ιστορία. Με «καλά» και «κακά» έθνη. Με «φίλους» και «εχθρούς». Θέλουμε πολύ δρόμο ακόμη για να καταλάβουμε ότι η ιστορία διαμορφώνεται και η εξωτερική πολιτική χαράσσεται στο πλαίσιο, πρωτίστως, της έκφρασης κοινών συμφερόντων των κρατών και πολύ λιγότερο στο πλαίσιο κοινών αξιών των εθνών. Και σίγουρα όχι στο πλαίσιο φιλίας…
 
Κατηγορία ΜΕ ΤΟ ΓΑΝΤΙ
Παρασκευή, 25 Φεβρουαρίου 2022 12:11

Η Μήδεια και οι πεφτοσυννεφάκηδες

Του Αργύρη Αργυριάδη

Δικηγόρου

www.alf.gr

To 2022 ξεκίνησε με βίαια και πρωτόφαντα εγκλήματα. Την περασμένη εβδομάδα προστέθηκε η είδηση της δολοφονίας ενός παιδιού 7 ετών από τη μητέρα του και το σύντροφό της. Δεν είναι η πρώτη παιδοκτονία που προκαλεί σάλο. Ωστόσο, αυτή έχει κάτι το απόκοσμο πέραν της απανθρωπιάς της πράξης. Το παιδί είχε «χαθεί» εδώ και 5 χρόνια μέχρι που τα οστά του βρέθηκαν στο μπαλκόνι (!) της μητέρας του. Η τελευταία απέκρυπτε την πραγματικότητα ισχυριζόμενη σε φίλους και γείτονες ότι το παιδί είχε μετοικίσει στο εξωτερικό, όπου ζει ο βιολογικός πατέρας του.

Μέχρι εδώ το ζήτημα θα συγκλόνιζε μεν αλλά δεν θα έθετε σε αμφισβήτηση κρατικές δομές λειτουργίας αλλά και την ίδια τη Δικαιοσύνη. Πολλά εγκλήματα συγκαλύπτονται για ένα διάστημα. Δεν μπορείς να καταλογίσεις ευθύνες στους ποικιλώνυμους αρμοδίους. Ωστόσο, στην κρισιολογούμενη περίπτωση υπήρχε μια ουσιαστική διαφορά. Το φονευθέν παιδί είχε αδελφή, η οποία συστηματικά κακοποιούνταν. Το τελευταίο, ως γεγονός, αποκαλύφθηκε το 2018 ύστερα από καταγγελία της οργάνωσης «Χαμόγελο του Παιδιού» και του διευθυντή του σχολείου όπου φοιτούσε. Αποκαλύφθηκε, επίσης, ότι 10 χρόνια πριν η ανωτέρω οργάνωση είχε παρέμβει για καταγγελία που αφορούσε τη θύτρια (ανήλικη τότε) μητέρα. Ουδείς, όμως, μπήκε στον κόπο να αναζητήσει το φονευθέν παιδί.

Τα γεγονότα αμείλικτα. Το πρόβλημα υπήρχε επί μακρόν στο συγκεκριμένο σπίτι. Η οργανωμένη πολιτεία κώφευσε επί μακρόν μέχρι που ανακαλύφθηκε το έγκλημα. Αντί να δούμε τις αιτίες της κρατικής αβελτηρίας ξεκίνησε το σύνηθες παίγνιο της κίβδηλης αναζήτησης ευθυνών. Η αρμόδια υφυπουργός – δίχως κανείς να της έχει προσάψει συγκεκριμένες ευθύνες – έδειξε με το δάχτυλό της την Εισαγγελία Ανηλίκων Αθηνών. Η τελευταία με ανακοίνωσή της δήλωσε ότι «έπραξε στο έπακρον το καθήκον της όταν το έτος 2018 υπήρξε καταγγελία κακοποίησης της αδελφής του άτυχου παιδιού. Η τελευταία με άμεσες ενέργειες της Υπηρεσίας [κοινωνική έρευνα, αφαίρεση επιμέλειας από τη μητέρα της κλπ] απομακρύνθηκε από το περιβάλλον που ζούσε και ακολούθησε η διαδικασία ένταξης και φιλοξενίας της σε κατάλληλη δομή προς τούτο».

Οι δημόσιες αλληλοκατηγορίες δε βοηθούν. Αυτό που έχει σημασία είναι να δημιουργηθεί ένα αποτελεσματικό δίχτυ προστασίας. Και τούτο ξεκινάει από τον έγκαιρο εντοπισμό του προβλήματος. Τις τελευταίες ημέρες – μετά το σάλο που προκάλεσε το συγκεκριμένο περιστατικό – αποκαλύφθηκε ότι 40 περίπου παιδιά απουσιάζουν αδικαιολόγητα από τα σχολεία της Αττικής. Στην ουσία αγνοούνται! Τι κάναμε για αυτά τα παιδιά; Γιατί με ενσυνείδητη αφέλεια δηλώνουμε όλοι ότι πέφτουμε από τα σύννεφα όταν διαβάζουμε στις ειδήσεις τέτοια λυπηρά γεγονότα;

Το πρόβλημα δεν θα εκλείψει εάν γείτονες, σχολείο, συγγενείς δεν ευαισθητοποιηθούν περισσότερο για το θέμα. Το ζητούμενο παραμένει να αποκτήσουμε όλοι μεγαλύτερη ενσυναίσθηση για τον δίπλα μας, ιδίως για τα παιδιά. Στις σύγχρονες κοινωνίες οι αποστάσεις μίκρυναν. Οι στέγες μπορεί να συνενώθηκαν, όχι όμως και οι καρδιές. Τα λόγια του Αντώνη Σαμαράκη επιβεβαιώνονται περισσότερο παρά ποτέ…

Κατηγορία ΜΕ ΤΟ ΓΑΝΤΙ
Τρίτη, 22 Φεβρουαρίου 2022 10:31

Οι δούκες του ποπουλαρισμού

Του Αργύρη Αργυριάδη

Δικηγόρου

www.alf.gr

Από τις ανατολικές υπώρειες του Ταΰγετου, από τη μικροσκοπική σήμερα, αλλά ιστορική Σπάρτη, έλαχε στο πανελλήνιο να ακούσει μεγάλες αλήθειες. Πολλοί τις γνωρίζαμε αρκετοί τις φανταζόντουσαν. Μόνον οι φανατισμένοι και οι ψεκασμένοι θεωρούσαν (και θεωρούν) ότι η χρεοκοπία της χώρας το 2010 ήταν είτε προϊόν ξένης συνωμοσίας είτε αποτέλεσμα πολιτικής απόφασης του Γιώργου Παπανδρέου και των συνεργατών του.

Ούτε βέβαια οι αιτίες της χρεοκοπίας έπρεπε να αναζητηθούν στα …. δάνεια της ελληνικής επανάστασης. Η χώρα μας, στις αρχές του 2000, συγκαταλέγονταν στα πιο ισχυρά οικονομικά κράτη της γης. Με όλες τις παθογένειες που κουβαλούσαμε, η επακολουθήσασα χρεοκοπία δεν ήταν νομοτελειακή. Δεν την κουβαλούσαμε στο DNA μας. Ήταν επίκτητη, προϊόν πράξεων και παραλείψεων μιας πολιτικής ηγεσίας που προτιμούσε την εικονική πραγματικότητα του playstation από τη ζώσα πολιτική.

Τι έγινε στη Σπάρτη; Στο απροσδόκητο περιβάλλον μιας σύσκεψης για τον παγετό και τα εσπεριδοειδή ένας πρώην υφυπουργός με το περίλαμπρο επώνυμο Δούκας (ποτέ δεν κατάλαβα γιατί όσοι διατέλεσαν βουλευτές και υπουργοί επί χρόνια δεν επιλέγουν να προσφέρουν «τα φώτα τους» στον ιδιωτικό τομέα και προτιμούν να συνεχίσουν να είναι κρατικοδίαιτοι περιοριζόμενοι στο ρόλο του δημάρχου μιας μικρής επαρχιακής πόλης) και ένας νυν υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης (Σπήλιος Λιβανός) θύμισαν στο πανελλήνιο όχι μόνον τις καταστροφικές πυρκαγιές του 2007 (με τους 84 νεκρούς !) αλλά και τον πολιτικό αντίκτυπό τους. Η κυβέρνηση Καραμανλή κινδύνευε να χάσει τις εκλογές – μολονότι είχε ξεκινήσει από θέση φαβορί – υπό το βάρος των καταστροφών, των θανάτων και της κρατικής αβελτηρίας. Τότε ήρθε, ως από «μηχανής θεός», η «έμπνευση» να μοιράσουν αφειδώς και χωρίς διαδικασίες χρήματα (μετρητά παρακαλώ και όχι πίστωση σε λογαριασμό δικαιούχων) σε όσους δήλωναν πυρόπληκτοι. Σε «όποιον μας έλεγε καλημέρα», όπως δήλωσε ένας εκ των συμμετεχόντων στη σύσκεψη στο Δημαρχείο Σπάρτης, «μοιράζονταν λεφτά με τις τσάντες», όπως υπεύθυνα δήλωσε ο αρμόδιος τότε υφυπουργός οικονομικών Δούκας, για να καταλήξει ότι «επρόκειτο για εποποιία που κάνει όλους εμάς υποδεέστερους», ο μέχρι πρόσφατα υπουργός Λιβανός.

Η ΝΔ έσπευσε να τους διαγράψει γιατί υπενθύμισαν μια περίοδο που όλοι θέλουν να ξεχάσουν. Την περίοδο που οδήγησε στη χρεοκοπία. Μόνον τους πρώτους εννέα μήνες του εκλογικού 2009 – επί διακυβέρνησης ΝΔ - οι δημόσιες δαπάνες υπερέβησαν τις προϋπολογισμένες κατά οκτώ δισεκατομμύρια ευρώ, ενώ τα δημόσια έσοδα ήταν μικρότερα εκείνων που είχαν προϋπολογιστεί κατά 2,5 δισεκατομμύρια ευρώ. Ο προϋπολογισμός έπεφτε έξω πάνω από ένα δισ. ευρώ το μήνα, με αποτέλεσμα μόνον το 2009 η Ελλάδα να έχει καθαρό δανεισμό πάνω από 36 δισ. Ευρώ! Κάθε μέρα που ξημέρωνε, η χώρα προσέθετε 100 εκατ. ευρώ στο δημόσιο χρέος της. Και μετά κάποιοι ζητούσαν τα ρέστα για τη χρεοκοπία μας και καταψήφιζαν απερίσκεπτα τα μνημόνια.

Η συζήτηση για τα πραγματικά αίτια της χρεοκοπίας δεν έγινε ποτέ. Ούτε βέβαια για τα λάθη στην αντιμετώπιση της κρίσης που προκάλεσε, τα αμέσως επόμενα χρόνια. Κάποια στιγμή, όμως, πρέπει να γίνει με ψυχραιμία και νηφαλιότητα. Για να μην ξανακάνουμε τα ίδια λάθη.

Κατηγορία ΜΕ ΤΟ ΓΑΝΤΙ
Τετάρτη, 09 Φεβρουαρίου 2022 12:10

Απ(Ελπις)ία …

Του Αργύρη Αργυριάδη

Δικηγόρου Παρ’ Αρείω Πάγω

www.alf.gr

Από την αρχή του 2017 αποφασίσθηκε να δίνονται ονόματα σε χαμηλά βαρομετρικά/διαταραχές, οι οποίες αναμένονται να επιφέρουν σημαντικές κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις στη χώρα. Ακολουθώντας την πρακτική Ευρωπαϊκών Μετεωρολογικών Υπηρεσιών (π.χ. Βρετανικό Metoffice), η ονοματοδοσία αποσκοπεί στο να διευκολύνει την μεταφορά της πληροφορίας στους πολίτες, ώστε να λάβουν, στο μέτρο του δυνατού, όλα τα απαραίτητα μέτρα/προφυλάξεις για την προστασία της ζωής και της περιουσίας τους. Η αρχή έγινε με την εξαήμερη κακοκαιρία Αριάδνη (05-11/01/2017).

Πέρυσι, τέτοιο καιρό, ήταν η Μήδεια που νέκρωσε τη μισή χώρα. Φέτος, ο εμπνευστής των ονομάτων είχε περισσότερο σκανδιαλιάρικη διάθεση. Εκουσίως ή ακουσίως κατέδειξε ότι σε τούτη τη χώρα, η ελπίδα πεθαίνει τελευταία. Αντιθέτως, η συλλογική απελπισία αποτελεί σύνηθες συναίσθημα όταν η κρατική μηχανή δοκιμάζεται και … αποτυγχάνει.

Στο δημόσιο διάλογο που ακολούθησε έμφαση δίδεται στο συντονισμό και στην ενίσχυση του περιλάλητου «επιτελικού» κράτους. Πρέπει να είμαστε από τις λίγες χώρες που θεσπίσαμε και αυτοτελές υπουργείο για την «πολιτική προστασία». Στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες τα ζητήματα προστασίας του πολίτη είτε στον τομέα της δημόσιας τάξης είτε στην «πολιτική προστασία» ανήκουν σε ένα υπουργείο: στο υπουργείο Eσωτερικών. Και τούτο διότι δε θεωρείται ότι το κράτος μπορεί να συντονίζει φυσικές καταστροφές ή έκτακτα καιρικά φαινόμενα από αίθουσες συσκέψεων ενός υπουργείου. Αντιθέτως, απαιτείται επιτόπια παρέμβαση. Συνεπώς, επιλέγεται ως λύση η αποκέντρωση και ενίσχυση της τοπικής αυτοδιοίκησης με πόρους και διακριτές αρμοδιότητες. Ακολουθώντας αντίστροφη πορεία θα μας πάρει αρκετό χρονικό διάστημα για να ακολουθήσουμε τα ξένα υποδείγματα.

Εύλογα θα παρατηρήσει κάποιος ότι στη χώρα μας ούτε η τοπική αυτοδιοίκηση εμφανίστηκε ιδιαιτέρως αποτελεσματική. Οι πλημμύρες στη Μάνδρα Αττικής που είχαν ως αποτέλεσμα να καταδικαστεί σε μεγάλες αποζημιώσεις η Περιφέρεια Αττικής για την ψυχική οδύνη που προκλήθηκε στους συγγενείς θυμάτων από τον πνιγμό οικείων τους είναι γεγονός σχετικά πρόσφατο. Τούτο, όμως, δεν δύναται να αλλάξει τη συνολική εικόνα. Μπορεί να υπάρχουν ικανοί και ανίκανοι «άρχοντες» στην Τοπική Αυτοδιοίκηση. Εμείς, άλλωστε, τους εκλέγουμε. Το μοντέλο διοίκησης, όμως, δεν μπορεί να εξαρτάται από προσωπικές ανεπάρκειες και αβελτηρίες αλλά από δομές και διαδικασίες.

Η μεγάλη απομυθοποίηση ήλθε από την παταγώδη αποτυχία της ιδιωτικής πρωτοβουλίας. Ο πιο ακριβοπληρωμένος «ιδιωτικός» δρόμος (Αττική Οδός) αποτέλεσε εστία εγκλωβισμού για χιλιάδες οδηγούς για πάμπολλες ώρες. Η επιχειρησιακή αδυναμία καλοπληρωμένων συμβούλων και η έλλειψη επαρκών σχεδίων έκτακτης ανάγκης ξένισε πολλούς. Ίσως, όμως, έφερε πιο κοντά στην πραγματικότητα όσα κάποιοι περίτεχνα είχαν μυθοποιήσει. Η ιδιωτική πρωτοβουλία ούτε πανάκεια είναι ούτε μεσσιανικά χαρακτηριστικά διαθέτει. Για το λόγο, αυτό, απαιτείται κρατικός έλεγχος, εποπτεία και λογοδοσία. Και στον τομέα αυτό απαιτούνται ζωτικές θεσμικές μεταρρυθμίσεις. Για να μη… λιώσει η ελπίδα μαζί με τα χιόνια.

Κατηγορία ΜΕ ΤΟ ΓΑΝΤΙ

Του Αργύρη Αργυριάδη

Δικηγόρου

www.alf.gr

Στο κοινοβουλευτικό σύστημα, η κοινοβουλευτική πλειοψηφία δύναται και πρέπει – από θεσμικής απόψεως – να λειτουργεί ως ενιαίο κέντρο εξουσίας με την Κυβέρνηση συμβάλλοντας στην υλοποίηση ενός συνεκτικού πλαισίου που συναπαρτίζει τη γενική πολιτική της χώρας, δίχως να υπονομεύει το ρόλο και τη λειτουργία, συλλήβδην, του κοινοβουλευτισμού, ως διακριτή μορφή μιας εκ των τριών εξουσιών. Η έκφραση της κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας διασφαλίζεται μέσω του μηχανισμού του κομματικού ανταγωνισμού.

Στην Ελλάδα, το κοινοβουλευτικό σύστημα αναγνωρίζεται ως συνθήκη του πολιτεύματος μετά το λόγο του Θρόνου το 1875, με τον οποίο εξαγγέλθηκε η αρχή της δεδηλωμένης. Η κοινοβουλευτική αρχή κατοχυρώθηκε ρητά στο άρθρο 89 του Συντάγματος του 1927 και εν συνεχεία στο άρθρο 78 του Συντάγματος του 1952. Τέλος, προβλέφθηκε ρητά στο Σύνταγμα του 1975 που ισχύει σήμερα, με τροποποιήσεις, στη χώρα μας. Στο πλαίσιο του θεσπισθέντος μονιστικού κοινοβουλευτικού συστήματος, η Κυβέρνηση δεν ευθύνεται πολιτικά έναντι του αρχηγού του κράτους, αλλά αποκλειστικά έναντι του Κοινοβουλίου. Ειδικότερα, στην Ελλάδα, το κοινοβουλευτικό σύστημα διακρίνεται από την υπερέχουσα θέση του πρωθυπουργού, με περιορισμένης ισχύος θεσμικά αντισταθμίσματα. Ένα από αυτά είναι η πρόταση δυσπιστίας (άλλως μομφής) που κατά τεκμήριο συνιστά το ισχυρότερο μέσο κοινοβουλευτικού ελέγχου που διαθέτει η αντιπολίτευση.

Η πρόταση δυσπιστίας μπορεί να κατατεθεί είτε συλλογικά κατά της Κυβέρνησης συνολικά είτε ατομικά κατά μεμονωμένου μέλους της (άρθρο 84 παρ. 2 εδ. α΄ Σ), αλλά όχι κατά υφυπουργού. Η πρόταση κατατίθεται κατά το άρθρο 84 παρ. 2 υποπαρ. 2 Σ από τους Βουλευτές, υπογεγραμμένη τουλάχιστον από το 1/6 του όλου αριθμού των Βουλευτών (50 Βουλευτές με την σημερινή σύνθεση της Βουλής των 300 Βουλευτών) σε αντίθεση με την πρόταση παροχής ψήφου εμπιστοσύνης, την οποία ζητεί η Κυβέρνηση υποχρεωτικά μία φορά μετά την ορκωμοσία του Πρωθυπουργού και οποτεδήποτε άλλοτε το κρίνει σκόπιμο (άρθρο 84 παρ. 1 εδ. β΄ Σ). Κατά κανόνα η πρόταση δυσπιστίας προέρχεται από το κόμμα της Αξιωματικής Αντιπολίτευσης, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν μπορούν να υπογράφουν και Βουλευτές άλλων κομμάτων. Συνήθως, υπογράφεται από το σύνολο των μελών της Κοινοβουλευτικής Ομάδας του κόμματος της Αξιωματικής Αντιπολίτευσης με επικεφαλής τον Αρχηγό του.

Η πρόταση δυσπιστίας καθεαυτή εμπίπτει στο σκληρό πυρήνα του συντάγματος, δηλαδή στις μη αναθεωρητέες διατάξεις του και δεν μπορεί να καταργηθεί ή δυσχερανθεί από τον μελλοντικό αναθεωρητικό νομοθέτη. Ταυτόχρονα αποτελεί οργανωτική εξειδίκευση του προβλεπόμενου στο Σύνταγμα (άρθρο 85) μηχανισμού απονομής ατομικής και συλλογικής ευθύνης των μελών της Κυβέρνησης για πράξεις ή παραλείψεις κατά την άσκηση των καθηκόντων τους. Ειδικότερα στοχεύει στην αμφισβήτηση της νομιμοποίησης της ίδιας της Κυβέρνησης να συνεχίσει να ασκεί εξουσία λόγω ενός εξαιρετικού και θεσμικά σημαντικού γεγονότος (οικονομικού, εθνικού ή άλλου).

Ωστόσο, για να γίνει αποδεκτή από το κοινοβούλιο μια πρόταση δυσπιστίας απαιτείται η απόλυτη πλειοψηφία του όλου αριθμού των μελών του, δηλαδή σήμερα τουλάχιστον από 151 βουλευτές. Συνεπώς, κάθε νουνεχής πολίτης αντιλαμβάνεται ότι μια πρόταση δυσπιστίας έχει νόημα όταν η ένταση των γεγονότων κλονίζει το κυβερνητικό αφήγημα, καταδεικνύει μια διλημματική αμφιβολία περί αποδοχής των κυβερνητικών επιλογών από την ίδια την κοινοβουλευτική πλειοψηφία και ταυτόχρονα αμφισβητείται ευρέως από την κοινωνία.

Στη συνταγματική θεωρία δεν παραγνωρίζονταν στον παρελθόν η ισχυρή επικοινωνιακή λειτουργία μιας πρότασης μομφής. Τούτο, όμως, σήμερα δεν φαίνεται να επιβεβαιώνεται στο βαθμό που μια πρόταση μομφής στερείται ισχυρού κοινωνικού ερείσματος και απουσιάζουν παντελώς οι διαφωνίες για τις κυβερνητικές επιλογές εντός της κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας. Άλλωστε, σήμερα το πολιτικό προϊόν είναι μαζικά διαθέσιμο μέσω του διαδικτύου και των social media, μάλιστα σε βαθμό αντιστρόφως ανάλογο των ποιοτικών χαρακτηριστικών που συνήθως το χαρακτηρίζουν. Για ποιο λόγο, λοιπόν, υποβλήθηκε η πρόσφατη πρόταση μομφής;

Πράγματι, η πρόσφατη επιλογή της αξιωματικής αντιπολίτευσης να καταθέσει πρόταση δυσπιστίας με επίκληση κυβερνητικής ανεπάρκειας στη διαχείριση της πανδημίας, της πρόσφατης κακοκαιρίας και της ακρίβειας εξαντλείται στο πλαίσιο της επικοινωνιακής εκμετάλλευσης ενός θεσμικού όπλου που το Σύνταγμα χορηγεί κυρίως για άλλους λόγους.

Η απίσχνανση των επικοινωνιακών ωφελειών μιας τέτοιας ενέργειας αποδεικνύεται τόσο από τα γεγονότα του σήμερα όσο και από την ιστορία. Οι προτάσεις μομφής τα τελευταία χρόνια ταυτίζονται με πολιτικάντικα πυροτεχνήματα. Ενώ μέχρι και την δεκαετία του ‘90 υποβάλλονταν με φειδώ και κυρίως για εθνικά θέματα ή ζητήματα που συγκλόνιζαν την πολιτική ζωή της χώρας, η μετέπειτα πολιτική πρακτική έδειξε μεγαλύτερη ευκολία στην υποβολή της και για λιγότερο σημαντικά γεγονότα. Τούτο είχε ως αποτέλεσμα να ατονήσει σταδιακά το ενδιαφέρον της κοινής γνώμης, καθώς έπαψε να συνδέεται με κομβικά συμβάντα, με επιπτώσεις διαρκείας στη ζωή των πολιτών. Σημειωτέον ότι, στη μεταπολίτευση, καμία πρόταση δυσπιστίας κατά καμίας κυβέρνησης – και έχουν υποβληθεί 14 με την πρόσφατη – δεν έχει τελεσφορήσει. Τουλάχιστον σε σχέση με τον απώτατο σκοπό της, την ανατροπή της κυβέρνησης από τη Βουλή.      

Ξαναερχόμαστε στο ερώτημα. Γιατί τώρα και γιατί με αυτό το περιεχόμενο; Μάλλον διότι η αξιωματική αντιπολίτευση – παραδομένη στη ράθυμη διαδικασία της πολιτικής θεωρίας του «ώριμου φρούτου» - νιώθει πολλαπλή πίεση τόσο στο εσωτερικό της όσο και στην πολιτική κονίστρα, καθόσον η διαφορά της από το πρώτο κόμμα διευρύνεται ενώ από το τρίτο κόμμα έχει εξανεμιστεί. Μια τέτοια ενέργεια, όμως, στερούμενη επαρκούς πολιτικού υπόβαθρου αποτελεί μομφή προς την ίδια. Αναδεικνύει μια ζωτική αδυναμία άσκησης ουσιαστικής πολιτικής κριτικής και γόνιμης αντιπολίτευσης. Και όταν παρουσιάζεται υστέρηση στα βασικά καταφεύγουμε σε ευκαιριακές πολιτικές πρακτικές. Σε φανφαρόνικες προτάσεις δυσπιστίας υπό συνταγματικό μανδύα…

Κατηγορία ΜΕ ΤΟ ΓΑΝΤΙ

Του Αργύρη Αργυριάδη

Δικηγόρου

www.alf.gr

Η εκλογική διαδικασία στην ιστορική δημοκρατική παράταξη κέντρισε το ενδιαφέρον της κοινής γνώμης. Τούτο ήταν αναμενόμενο από τη στιγμή που απουσιάζει από την πολιτική ζωή μια γόνιμη και υπεύθυνη αντιπολιτευτική φωνή. Ταυτόχρονα, όμως, κατέδειξε τρεις αλήθειες και ανέδειξε ισάριθμες προκλήσεις.

Αλήθεια πρώτη. Οι εκλογές στο ΚΙΝΑΛ είχαν ξεκάθαρο νικητή ήδη από τον πρώτο γύρο: το Νίκο Ανδρουλάκη. Το υψηλό ποσοστό (68%) του δεύτερου γύρου, κάνει πιο θριαμβευτική την εκλογή του και του δίνει «λευκή επιταγή» για την επόμενη ημέρα. Αρκεί να ξέρει πως και πότε θα τη συμπληρώσει…

Αλήθεια δεύτερη. Το δημοκρατικό κέντρο επιστέφει δυναμικά, αυτοπροσδιορίζεται και τοποθετείται διακριτά στην πολιτική διαιρετική τομή Δεξιάς – Αριστεράς. Η μαζική συμμετοχή – 270.000 πολίτες - σε συνθήκες πανδημίας αποτελούν μια ισχυρή κοινωνική βάση για να στερεωθεί ένα νέο πολιτικό οικοδόμημα.

Αλήθεια τρίτη. Τη 12η Δεκέμβρη γράφηκε η ληξιαρχική πράξη θανάτου του πολιτικού επιγονισμού. Η κοινωνική βάση του ΠΑΣΟΚ γύρισε επιδεικτικά την πλάτη σε όσους επιδίωκαν την πολιτική τους παρουσία με όρους κληρονομικού δικαίου. Ο Νίκος Ανδρουλάκης είναι ο πρώτος πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ που δεν γνώρισε προσωπικά τον Ανδρέα Παπανδρέου ούτε σχετίζεται συγγενικά με τα στελέχη που αποτέλεσαν τον στενό ιδρυτικό πυρήνα του κινήματος και καθόρισαν ιστορικά την τύχη του επί σχεδόν μισό αιώνα.

Η εκλογική διαδικασία, όμως, ανέδειξε και συγκεκριμένες προκλήσεις. Τώρα αρχίζουν τα δύσκολα.

Πρόκληση πρώτη. Για να κερδίσεις το «όλον ΠΑΣΟΚ» μπορούσες να κάνεις επίκληση στην ενότητα και να εμμένεις σε ένα πολιτικό λόγο, «ειρηνικό», χωρίς αιχμές και συγκρίσεις. Δεν συμβαίνει το ίδιο, όμως, όταν θέλεις να γίνεις πλειοψηφικό ρεύμα στην κοινωνία. Όταν θέλεις να «συνομιλήσεις» με τα 2 εκατομμύρια περίπου συμπολιτών μας που «χάθηκαν» από τις κάλπες από το 2004 μέχρι σήμερα. Όταν θέλεις να κινητοποιήσεις τα δυναμικά κοινωνικά στρώματα και να τους δώσεις όραμα και προοπτική. Τότε η επιτηδευμένη ασάφεια, οι νεφελώδεις αναφορές στη σοσιαλδημοκρατία και ο στρογγυλεμένος λόγος ουδόλως αποτελούν αναγκαία και ικανή συνθήκη για να καταστήσουν έναν πολιτικό χώρο πρωταγωνιστή των εξελίξεων.

Πρόκληση δεύτερη. Οι 270.000 προοδευτικοί πολίτες μπορούν να συμβάλλουν στην σύναψη ενός νέου κοινωνικού συμβολαίου με την πλειοψηφία της ελληνικής κοινωνίας. Τούτο, όμως, προϋποθέτει να μην τους ξαναθυμηθούν οι κομματικοί τιτουλάριοι στις επόμενες εσωκομματικές εκλογές. Πρέπει να τους κάνουν αρωγούς και κοινωνούς των εξελίξεων. Να θεσπίσουν τα ηλεκτρονικά δημοψηφίσματα, να ακούν περισσότερο τη γνώμη τους, να ξαναφέρουν την πρωτογενή παραγωγή πολιτικής στη βάση. Τότε μόνον οι ανοιχτές κομματικές διαδικασίες δεν θα είναι πυροτεχνήματα. Μόνον έτσι διαμορφώνονται ζώντες πολιτικοί οργανισμοί και όχι κόμματα διαμπερή.

Πρόκληση τρίτη. Νέο αφήγημα και νέα πολιτική ομάδα. Διαδικασίες αμφίδρομες και έννοιες αλληλοσυμπληρούμενες. Για να κινητοποιήσεις την κοινωνία, για να διευρύνεις την πολιτική σου βάση απαιτείται ένα νέο προοδευτικό, σύγχρονο και συνεκτικό πολιτικό αφήγημα. Με συγκεκριμένες απαντήσεις και όχι συνήθεις υπεκφυγές. Πόσο προοδευτικό και δημιουργικό είναι σήμερα να προικοδοτείται διαρκώς το τραπεζικό κεφάλαιο (μέσω κρατικών εγγυήσεων, επιδοτήσεων και κεφαλαιοποιήσεων) και να ξεσπιτώνονται τα νοικοκυριά; Ποια είναι η πολιτική πρόταση για την αντιμετώπιση της ανεργίας των νέων που ανέρχεται στο 38%; Πώς υπηρετούμε το όραμα της πράσινης ανάπτυξης; Πριμοδοτώντας τα ολιγοπώλια στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας; Ενδεικτικά ερωτήματα, μιας πολιτικής ατζέντας που ακόμη δεν έχει γραφεί.

Τέλος, πέρα από το νέο, πειστικό αφήγημα απαιτείται και μια συνεκτική πολιτική ομάδα. Το όποιο αφήγημα, αφού καταγραφεί πρέπει να επικοινωνηθεί. Και τούτο δεν μπορεί να γίνει ούτε με όρους παλαιοκομματισμού ούτε με ανθρώπους που στερούνται ισχυρών κοινωνικών αποθεμάτων. Τα πρόσωπα δίνουν κύρος στο αφήγημα και το αφήγημα προσδίδει αξιοπιστία στα πρόσωπα.

Οι προκλήσεις της επόμενης ημέρας είναι περισσότερες από τις απαντήσεις που δόθηκαν χθες. Το μόνο βέβαιο είναι ότι το πολιτικό σκηνικό αποκτά φρεσκάδα και νέο ενδιαφέρον. Για τα όλα τα υπόλοιπα, ο χρόνος θα δείξει, αρκεί ο κρητικός πολιτικός να μην λησμονεί τη μαντινάδα της ιδιαίτερης πατρίδας του: «Να μη θαρρείς πως σ’ αγαπώ και λάχει και ξενοιάσεις. Το πως μπορώ να σ’ αρνηθώ πάντα στο νου σου να χεις…»

Κατηγορία ΜΕ ΤΟ ΓΑΝΤΙ

Του Αργύρη Αργυριάδη
Δικηγόρου Παρ’ Αρείω Πάγω
www.alf.gr

Πριν από περίπου τρία χρόνια δημοσιεύθηκε ένα άρθρο μoυ με τίτλο «Κόκκινα» δάνεια και «μαύρες τρύπες». Αναλύαμε τις διαφορετικές προτάσεις που είχαν δει μέχρι τότε το φως της δημοσιότητας για την αντιμετώπιση του προβλήματος των «κόκκινων» δανείων. Η Κυβέρνηση εντέλει επέλεξε να υιοθετήσει την πρόταση του Ταμείου Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας (ΤΧΣ) – παραβλέποντας τις ισχυρές αντιρρήσεις της Τράπεζας της Ελλάδος - προχωρώντας στην τιτλοποίηση «κόκκινων» δανείων με την εγγύηση του Δημοσίου (Asset Protection Scheme). Πρόκειται για το περιλάλητο πρόγραμμα «Ηρακλής (Ι & ΙΙ)», οι εγγυήσεις του οποίου μέχρι σήμερα ανέρχονται σε περίπου 32 δις ευρώ!

Προειδοποιούσαμε τότε, πως η υιοθέτηση αυτής της πρότασης είναι ιδιαίτερα πιθανό να εκτοξεύσει το δημόσιο χρέος της χώρας και βραχυπρόθεσμα θα υπονομεύσει κάθε προσπάθεια ομαλής εξόδου από την κρίση. Έκτοτε διαβάσαμε σε πηχυαίους τίτλους για την εξαιρετική επιτυχία του προγράμματος – που θεσπίστηκε με το Ν. 4649/2019 - καθόσον το σύνολο των συστημικών τραπεζών έκανε χρήση της συγκεκριμένης ευχέρειας.

Ο νόμος προβλέπει ότι οι τράπεζες μεταβιβάζουν δάνεια μέσω τιτλοποίησης σε ένα όχημα ειδικού σκοπού (Special Purpose Vehicle – SPV). Το τελευταίο εκδίδει ομολογίες (bonds) υψηλής (senior), μεσαίας (mezzanine) και χαμηλής (junior) εξοφλητικής προτεραιότητας. Οι senior ομολογίες, λαμβάνουν έναντι προμήθειας, την εγγύηση του Ελληνικού Δημοσίου και διακρατούνται αρχικά από τις τράπεζες με μηδενική στάθμιση κινδύνου, με δυνατότητα να πωληθούν σε τρίτους, όπως και γίνεται.

Μια εγγύηση προφανώς δεν είναι «άμεση οφειλή» για τον εγγυοδότη. Ωστόσο, καθίσταται απαιτητή μόλις περιέλθει σε υπερημερία ο «πρωτοφειλέτης», με κάποιες ειδικότερες προϋποθέσεις όταν εγγυητής είναι το Ελληνικό Δημόσιο. Έτσι, λοιπόν, στη συγκεκριμένη περίπτωση απαιτείται η «κατάπτωση της εγγύησης», η οποία συντελείται μετά την παρέλευση 50 ημερών από τη μη πληρωμή οποιασδήποτε υποχρέωσης προς τους ομολογιούχους υψηλής εξοφλητικής προτεραιότητας. Περαιτέρω, ορίζεται ότι η εγγύηση του Ελληνικού Δημοσίου είναι ρητή, ανέκκλητη, ανεπιφύλακτη και σε πρώτη ζήτηση.
Κατά κανόνα, αυτή η εγγύηση συμπεριλαμβάνεται στο δημόσιο χρέος μόνον όταν «ενεργοποιείται», όπως ανωτέρω περιγράφηκε. Ωστόσο, το Ευρωπαϊκό Σύστημα Λογαριασμών (ESA 2010) προβλέπει και την περίπτωση της «de facto κατάπτωσης», όταν δηλαδή η χορηγηθείσα εγγύηση σφόδρα πιθανολογείται ότι θα ενεργοποιηθεί. Στην περίπτωση αυτή απαιτεί τη συμπερίληψη της χορηγηθείσας εγγύησης στο δημόσιο χρέος. Πρόσφατα δημοσιεύματα αναφέρουν ότι η Στατιστική Υπηρεσία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (Eurostat), ελέγχοντας τις πρώτες τιτλοποιήσεις του «Ηρακλή» καταλήγει στο συμπέρασμα ότι πρέπει να εγγραφούν στο Δημόσιο χρέος, εκτοξεύοντάς το στη … στρατόσφαιρα.

Στο σημείο αυτό δεν πρέπει να παροραθεί ότι οι εμπνευστές του συγκεκριμένου νόμου, πριν τη θέσπισή του, ορθώς τον έθεσαν υπόψη της αρμόδιας Διεύθυνσης Ανταγωνισμού της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για να μην θεωρηθεί απαγορευμένη κρατική ενίσχυση. Δεν προκύπτει, όμως, να διαβουλεύθηκαν επαρκώς και με τη Eurostat.

Η αλήθεια είναι ότι η γενίκευση των καθυστερούμενων πιστώσεων στη χώρα υπερβαίνει τη δυνατότητα αντιμετώπισής τους από τις τράπεζες με τα συνήθη μέσα (απορρόφηση από την κερδοφορία, αυξημένες προβλέψεις, σύναψη αντιστάθμισης κινδύνου, αναγκαστική εκτέλεση, ενεργητική διαχείριση κ.λπ.). Συνεπώς, απαιτείται η μεταβίβαση μέρους των χορηγηθεισών πιστώσεων ως μέσο εξυγίανσης των χαρτοφυλακίων των τραπεζών, απομόχλευσης των ισολογισμών τους, βελτίωσης της κεφαλαιακής τους θέσης και ενίσχυσης της ρευστότητάς τους. Το ερώτημα είναι εάν απαιτούνταν οπωσδήποτε κρατικές εγγυήσεις για να επιτευχθεί ο στόχος αυτός και εάν ο τρόπος που επιλέχθηκε νομοτεχνικά ήταν ο αρτιότερος. Μάλλον η ζώσα πραγματικότητα δίνει τις απαντήσεις…

Κατηγορία ΜΕ ΤΟ ΓΑΝΤΙ
Δευτέρα, 08 Νοεμβρίου 2021 11:18

Ψυχική Υγεία και Εγκληματικότητα

Του Αργύρη Αργυριάδη
Δικηγόρου
www.alf.gr

Μέσα σε τρεις ημέρες, δύο «ιδιαίτερες» δολοφονίες κυριάρχησαν στα μέσα ενημέρωσης. Ένας εικοσάχρονος σκότωσε τη μητέρα του και ένας σαραντάχρονος, άνευ αιτίας και αφορμής, ντυμένος με στολή «σαμουράι», δολοφόνησε έναν συνάνθρωπό μας που εκείνη την ώρα εκτελούσε έργα εγκατάστασης φυσικού αερίου. Κοινό χαρακτηριστικό αμφοτέρων των δολοφονιών: οι θύτες είχαν νοσηλευτεί σε ψυχιατρική κλινική και αντιμετώπιζαν σοβαρά ψυχικά προβλήματα.

Αντίστοιχα γεγονότα συμβαίνουν πολλές φορές μέσα στο χρόνο. Τους θύτες τους χαρακτηρίζουμε «διαταραγμένους» και παύουμε να ασχολούμαστε με αυτούς, ενώ τις περισσότερες φορές οι δολοφονίες δεν έχουν ιδιαίτερο κοινωνικό αντίκτυπο. Τα θύματα, στη συντριπτική πλειοψηφία των περιπτώσεων περιορίζονται στην οικογένεια του θύτη. Συνήθως είναι η μητέρα, ο πατέρας ή κάποιος άλλος αδελφός. Η «ιστορία δεν πουλάει»… Και όμως, το πρόβλημα υπάρχει και γιγαντώνεται.

Εάν αναζητήσουμε τον ορισμό του ψυχικά υγιούς ατόμου, ίσως οι περισσότεροι από εμάς προβληματιστούμε. Ως ψυχικά υγιές άτομο χαρακτηρίζεται το άτομο που είναι ικανό για αυτοπραγμάτωση, αισθάνεται άνετα κατά τη διαμόρφωση σχέσεων με άλλους ανθρώπους, συμβάλλει στη ζωή της κοινότητας και είναι παραγωγικό στην εργασία. Ένα ψυχικά υγιές άτομο είναι, επίσης, σε θέση να ξεπερνά φυσιολογικές εντάσεις, οδυνηρές καταστάσεις και δυσκολίες της ζωής. Είμαι βέβαιος ότι εάν όχι για τον εαυτό μας – δύσκολη, φευ, η αυτογνωσία (!) – για πολλούς που συναναστρεφόμαστε θα προβληματιζόμασταν να τους κατατάξουμε στους ψυχικά υγιείς, σύμφωνα με τον ανωτέρω ορισμό. Το πρόβλημα είναι υπαρκτό και έχει μεγαλύτερες διαστάσεις από όσες ίσως φανταζόμαστε.

Ήδη πριν από την πανδημία της COVID-19, η κατάσταση της ψυχικής υγείας του πληθυσμού στην Ευρώπη αποτελούσε αιτία ανησυχίας. Σε ειδικό κεφάλαιο της έκθεσης «Υγεία με μια ματιά: Ευρώπη 2018» επισημαίνεται ότι τα προβλήματα ψυχικής υγείας επηρεάζουν περίπου 84 εκατομμύρια άτομα σε ολόκληρη την ΕΕ. Εκτιμάται ότι το συνολικό κόστος της κακής ψυχικής υγείας υπερβαίνει το 4% του ΑΕΠ (πάνω από 600 δισ. ευρώ) στις 28 χώρες της ΕΕ.

Η ίδια Έκθεση το έτος 2020, επισημαίνει ότι η πανδημία της COVID-19 και η επακόλουθη οικονομική κρίση προκάλεσαν αυξανόμενη επιβάρυνση στην ψυχική ευημερία των πολιτών, με στοιχεία που δείχνουν υψηλότερα ποσοστά στρες, άγχους και κατάθλιψης.

Οι νέοι και τα άτομα που ανήκουν σε ομάδες χαμηλότερου εισοδήματος θεωρούνται ότι διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο. Οι διαταραχές στην υγειονομική περίθαλψη όσων πάσχουν από προϋπάρχουσες ψυχικές παθήσεις αποτελούν σημαντικό μέρος των αρνητικών επιπτώσεων της πανδημίας στην ψυχική υγεία.

Στη χώρα μας έχουμε ξοδέψει αρκετή μελάνη για το θέμα. Έχουμε φτιάξει και ειδικό υφυπουργείο για θέματα ψυχικής υγείας, με στρατιές ειδικών συμβούλων και συνεργατών. Πόροι δυσανάλογοι του αποτελέσματος, δαπανώνται. Το πρόβλημα όχι μόνον δεν αντιμετωπίζεται «θεραπευτικά», αλλά όλο και περισσότεροι ψυχικά πάσχοντες επιδεικνύουν έντονη επιθετικότητα στους συνανθρώπους τους. Βρίσκουν όπλα με δυσεξήγητη ευκολία (η περίπτωση του «σαμουράι» είναι χαρακτηριστική) και θέτουν σε κίνδυνο όχι μόνον τη δική τους ζωή αλλά και όσων βρίσκονται στο κοντινό ή μακρινό περίγυρό τους. Η συγκεκριμένη κατηγορία συμπολιτών μας χρειάζεται άμεση και διαρκή ιατρική παρακολούθηση και φαρμακευτική αγωγή. Σήμερα υπάρχουν τα μέσα να καταστήσουν τα άτομα αυτά σε μεγάλο βαθμό «λειτουργικά», ενταγμένα στο κοινωνικό σύνολο και να μειώσουν σε σημαντικό βαθμό την όποια επιθετικότητα δύναται να επιδείξουν στους συνανθρώπους τους. Τούτο προϋποθέτει, όμως, διαρκή παρακολούθηση από οικογενειακό γιατρό, ιδίως λαμβάνοντας υπόψη ότι οι κλίνες σε ψυχιατρικές κλινικές είναι είδος εν ανεπαρκεία. Περαιτέρω, απαιτείται διαρκής ψυχολογική υποστήριξη κάτι που προϋποθέτει κάποιο κόστος που δεν είναι εφικτό να διαθέσουν όλοι ή πρόσβαση σε εξειδικευμένη υποστήριξη που δεν είναι πάντα διαθέσιμη, ιδίως στην ελληνική περιφέρεια.

Την ίδια στιγμή ο νομοθέτης, στη θεωρία, έχει προβλέψει να κατατάξει τα άτομα αυτά στο «πεδίο του καταλογισμού» που τους προσήκει. Δυστυχώς, όμως, η θεωρία πόρρω απέχει από την πράξη.
Έτσι, λοιπόν, το άρθρο 34 του ΠΚ προβλέπει ότι η πράξη δεν καταλογίζεται στο δράστη αν λόγω ψυχικής ή διανοητικής διαταραχής ή διατάραξης της συνείδησης κατά το χρόνο τέλεσής της, δεν είχε την ικανότητα να αντιληφθεί το άδικο της πράξης του ή να ενεργήσει σύμφωνα με την αντίληψή του για το άδικο. Περαιτέρω, κατά δε το άρθρο 36 παρ. 1 του ίδιου Κώδικα, αν εξαιτίας κάποιας από τις καταστάσεις που αναφέρονται στο άρθρο 34, δεν έχει εκλείψει εντελώς, μειώθηκε, όμως, σημαντικά η ικανότητα για καταλογισμό, επιβάλλεται μειωμένη ποινή. Κατά την έννοια των διατάξεων αυτών, υπό τον όρο νοσηρή διατάραξη των πνευματικών λειτουργιών περιλαμβάνονται όλες οι μορφές παραφροσύνης ή φρενοπάθειας υπό την ευρεία έννοια, ενώ υπό τον όρο διατάραξη συνειδήσεως περιλαμβάνονται όλες οι ψυχικές διαταράξεις, οι οποίες δεν πηγάζουν από παθολογική κατάσταση του εγκεφάλου, αλλά εμφανίζονται σε ψυχικά υγιή άτομα και είναι πάντοτε παροδικές. Αν, εξαιτίας μιας από τις ψυχικές αυτές καταστάσεις, ο δράστης δεν είχε την ικανότητα ή είχε σημαντικά μειωθεί η ικανότητα του να αντιληφθεί το άδικο της πράξης του, δηλαδή να διακρίνει το δίκαιο από το άδικο αυτό και να ενεργήσει λογικά, τότε, στη μεν πρώτη περίπτωση, η πράξη δεν καταλογίζεται στο δράστη, στη δε δεύτερη, επιβάλλεται μειωμένη ποινή. Ως νοσηρή διατάραξη των πνευματικών λειτουργιών νοείται κάθε μορφή διατάραξης των πνευματικών λειτουργιών από παθολογικά αίτια, δηλαδή κάθε ασθένεια της διάνοιας, όπως είναι όλες οι μορφές παραφροσύνης ή φρενοβλάβειας ή ολιγοφρένειας (ψυχώσεις, ψυχοπάθειες, νευρώσεις κλπ). Νοσηρή διατάραξη των πνευματικών λειτουργιών προκαλούν, πλην άλλων, οι ψυχώσεις και ειδικότερα οι ενδογενείς ή λειτουργικές ψυχώσεις, των οποίων η σωματική αιτία δεν είναι ειδικά εντοπισμένη, όπως είναι ιδίως η μανιοκαταθλιπτική ψύχωση και η σχιζοφρένεια (ηβηφρενική, κατατονική και σχιζοφρενική ψύχωση, παρανοϊκού τύπου, με κύριο χαρακτηριστικό τις ψευδαισθήσεις και της παραληρηματικές ιδέες), οι οποίες θα πρέπει να υφίστανται και να εντοπίζονται κατά το χρόνο της τέλεσης της αξιόποινης πράξης από το δράστη.

Στην πράξη, σχεδόν πάντοτε τα Δικαστήριά μας δεν εφαρμόζουν το άρθρο 34 (άρση του καταλογισμού του δράστη) αλλά επιλέγουν τη λύση της μειωμένης ποινής που προβλέπει το άρθρο 36, ακόμη και στην περίπτωση που οι θύτες πάσχουν από τα πιο σοβαρά ψυχικά νοσήματα, κρίνοντας σχεδόν μονότονα ότι «δεν αποδείχθηκε ότι τη στιγμή της τέλεσης του εγκλήματος δεν είχε την ικανότητα να αντιληφθεί το άδικο της πράξης του». Συνεπώς, τους στέλνουμε στις φυλακές αντί στα ψυχιατρικά ιδρύματα. Κάποια στιγμή θα αποφυλακιστούν αλλά ουδέποτε θα αποθεραπευτούν. Ούτε βέβαια θα καταστούν «λειτουργικοί» και επανεντάξιμοι στο κοινωνικό σύνολο.

Προφανώς, κρύβοντας το πρόβλημα κάτω από το χαλάκι ούτε Δικαιοσύνη αποδίδουμε ούτε το πρόβλημα λύνουμε. Ωστόσο, αυτό είναι ένα πρόβλημα που δεν μπορεί να λυθεί από τα Δικαστήρια ούτε μπορεί να λειτουργήσει προληπτικά οποιαδήποτε ποινή. Απαιτείται προηγούμενη ορθή κοινωνική αρωγή και θεραπεία. Οι ψυχικά πάσχοντες πρέπει να αντιμετωπίζονται ως χρόνιοι ασθενείς, να παρακολουθούνται από κοινωνικούς λειτουργούς και ψυχολόγους (ανάλογα με την ηλικία τους), να μην ζουν σε απομονωμένο περιβάλλον (οικογενειακό ή άλλο), ώστε να καθίστανται «λειτουργικοί» και κοινωνικά ενσωματωμένοι και εντέλει να τους προσφέρεται η ορθή ιατρική αρωγή. Ό,τι δηλαδή δεν παρέχουμε σήμερα…

Κατηγορία ΜΕ ΤΟ ΓΑΝΤΙ
Δευτέρα, 25 Οκτωβρίου 2021 12:07

Νέοι: Άεργοι, άνεργοι ή Yolo;

Του Αργύρη Αργυριάδη
Δικηγόρου
www.alf.gr

Ανάμεσα στις πολλές αρνητικές πρωτιές, η χώρα μας «πρωτοπορεί» και στη νεανική ανεργία (δηλαδή στην ανεργία των ανθρώπων κάτω των 25 ετών). Το ποσοστό στην Ελλάδα υπερβαίνει το 32% - ποσοστό υπερδιπλάσιο του μέσου όρου της Ευρωπαϊκής Ένωσης - μολονότι στα επίσημα στατιστικά στοιχεία δεν συμπεριλαμβάνονται φοιτητές και στρατεύσιμοι (ως γνωστόν στη χώρα μας ένα μεγάλο τμήμα του νεανικού πληθυσμού μέχρι την ηλικία των 24 ετών είτε σπουδάζει είτε αντιμετωπίζει τις στρατιωτικές υποχρεώσεις του). Τούτο σημαίνει ότι οι νέοι, στη συντριπτική πλειοψηφία τους, παραμένουν εκτός εργασίας μέχρι το 25ο έτος. Ωστόσο, αντίστοιχοι είναι οι δείκτες και για νέους μέχρι 30 ετών. Η ανεργία καλπάζει…


Την ίδια στιγμή διαβάζουμε στα μέσα ενημέρωσης ότι ιδίως μετά την πανδημία παρατηρούνται σημαντικές ελλείψεις προσωπικού σε πολλές επιχειρήσεις. Μέχρι σήμερα ήταν γνωστή η «απέχθεια» της πλειοψηφίας των νέων για τη γεωργική παραγωγή. Όσο και να βοήθησαν τα σχετικά reality shows της ελληνικής τηλεόρασης, ελάχιστοι νέοι ασχολούνται με τον πρωτογενή τομέα. Ωστόσο, μετά την πανδημία παρατηρείται σημαντική έλλειψη προσωπικού σε πολλούς ακόμη τομείς. Τα ξενοδοχεία δεν έβρισκαν το καλοκαίρι ξενοδοχοϋπαλλήλους, οι αεροπορικές εταιρίες δυσκολεύονταν να βρουν προσωπικό για τις υπηρεσίες εδάφους, οι βιομηχανίες (ιδίως ο τομέας της μεταποίησης) αδυνατούν να βρουν εξειδικευμένους τεχνίτες. Στη Θεσσαλονίκη, μάλιστα, πολλές εταιρίες του μεταποιητικού τομέα απευθύνονται σε μη κυβερνητικές οργανώσεις και συνδιοργανώνουν προγράμματα εκπαίδευσης μεταναστών για να μπορέσουν να τους απορροφήσουν στις επιχειρήσεις τους. Στην Αθήνα, το project «Ελληνικό» θα χρειαστεί δεκάδες χιλιάδες εργάτες το προσεχές διάστημα και τα ελληνικά χέρια θα συνεχίσουν να σπανίζουν.


Για ποιο λόγο παρουσιάζεται η ανωτέρω αντίφαση; Για ποιο λόγο ενώ υπάρχει ανάγκη για πρόσληψη υπαλλήλων και εργατών, ιδίως νέων, η ζήτηση εργασίας δεν συναντά την προσφορά και τούμπαλιν; Που χάνεται το νήμα;


Από τα ξένα μέσα ενημέρωσης διαβάζουμε ότι το φαινόμενο αυτό – σε τούτη την πρωτοφανή ένταση – παρουσιάζεται σε όλο σχεδόν το δυτικό κόσμο μετά την πανδημία. Πολλοί εργαζόμενοι, μπροστά στο παγκόσμιο φαινόμενο που αντιμετωπίσαμε, φαίνεται να αναθεώρησαν στάση ζωής. Ο αρχικός εγκλεισμός (lockdown) έδωσε τη δυνατότητα να βιώσουμε ένα διαφορετικό τρόπο ζωής, στο σπίτι με την οικογένειά μας. Όσους τους άρεσε αυτός ο τρόπος ζωής, ιδίως εάν μπορεί να συνδυαστεί με τηλεργασία, ευλόγως αναζήτησαν εργοδότη που μπορεί να τους τον προσφέρει. Κάποιοι άλλοι, απλά αποφάσισαν να κάνουν ένα διαφορετικό επαγγελματικό βήμα, βιώνοντας την έντονη εργασιακή ανασφάλεια που προκάλεσε η πανδημία. Στην Ιρλανδία για παράδειγμα, επίσημα στοιχεία φέρνουν το 30% των εργαζομένων στον ξενοδοχειακό κλάδο να έχουν επιλέξει άλλο τομέα, καθόσον δεν γνώριζαν τις συνέπειες που θα έχει η πανδημία στην τουριστική βιομηχανία. Την ίδια στιγμή, πρόσφατη έρευνα έδειξε ότι στις ΗΠΑ το τελευταία εξάμηνο αποχώρησαν από την εργασία τους περί τα 15 εκατομμύρια Αμερικανοί, νούμερο εξόχως εντυπωσιακό, ενώ το 40% των εργαζομένων σε ΗΠΑ, Αυστραλία, Βρετανία, Καναδά και Σιγκαπούρη δηλώνουν ότι είναι πολύ πιθανόν να παραιτηθούν μέσα στους επόμενους έξι μήνες.


Το εργασιακό περιβάλλον, σε διεθνές επίπεδο, βιώνει τη δική του «εποχή των αναταράξεων» ως απόρροια της πανδημικής κρίσης. Οι περισσότεροι άνθρωποι φαίνεται να αναθεωρούν τον τρόπο ζωής και αναζητούν καλύτερη τύχη όχι μόνον επιζητώντας μισθολογική αύξηση, αλλά ελευθερία κινήσεων, καλύτερες συνθήκες εργασίας, προσωπικό χρόνο και κυρίως προοπτικές επαγγελματικής αναγνώρισης και εξέλιξης. Στις αγγλοσαξονικές χώρες ήδη έσπευσαν να χαρακτηρίσουν το φαινόμενο αυτό ως «οικονομία Yolo» από τα αρχικά των λέξεων που στην αγγλική σημαίνει «ζεις μόνον μια φορά». Ειδικά για τους νέους, ο ξένος τύπος υποστηρίζει ότι όλα τα ανωτέρω αποτελούν την ιδιοτυπία της Γενιάς Ζ. Μιας γενιάς που δεν δίνει έμφαση μόνον στις μισθολογικές παροχές, αλλά παίρνει θέση σε κρίσιμα κοινωνικά ζητήματα, από τη ρατσιστική βία, τις κοινωνικές διακρίσεις και την παγκόσμια ανισότητα και κάνει υπόθεσή της το μέλλον του πλανήτη, το περιβάλλον και την κλιματική αλλαγή. Μέσα σε αυτά τα ιδεατά, όμως, διαπιστώνουμε ότι στις ίδιες χώρες του δυτικού κόσμου ένα σημαντικό τμήμα του πληθυσμού αρνείται να εργαστεί επικαλούμενο το φόβο είτε να μη μολυνθεί από τον κορωνοϊό είτε για να μη μολύνει προσφιλή του πρόσωπα. Πάλι στις ΗΠΑ, ο αριθμός αυτών των ανθρώπων προσδιορίζεται σε περίπου 4,65 εκατομμύρια άτομα!


Πόσο επιβεβαιώνονται, όμως, τα ανωτέρω στην Ελληνική πραγματικότητα και ειδικά στους νέους; Προφανώς, η γενική αναφορά ως «νέοι» και «νεολαία» έχει a priori εννοιολογική ασάφεια. Πίσω από το ηλικιακό κοινό χαρακτηριστικό, υπάρχουν διαφορετικές προσωπικότητες, διαφορετικά ενδιαφέροντα, διαφορετικοί προσανατολισμοί. Ωστόσο, είναι χρήσιμη «αφαίρεση» για να μπορούμε να αναδείξουμε κάποια κοινά χαρακτηριστικά.


Για να ξαναέλθουμε στο βασικό ερώτημα. Η «μη εργασία» των νέων στη δική μας χώρα είναι προϊόν κάποιας «ανώτερης επιλογής»; Αποφασίσανε να αφιερώσουν όλη τη ζωτικότητά τους στο «γενικό καλό», στη διάσωση του περιβάλλοντος και στην καταπολέμηση της κοινωνικής ανισότητας; Ξαφνικά η σημερινή νέα γενικά εμφανίζεται περισσότερη πολιτικοποιημένη (και ορθώς μη κομματικοποιημένη) σε σχέση με τις προηγούμενες; Too good to be true που θα έλεγαν και οι αγγλοσάξονες που μπορεί να προσπαθούν μέσα από τα κείμενά τους να προσπαθούν να παρουσιάσουν τους νέους του δυτικού κόσμου – και συγκεκριμένα τη Γενιά Ζ – ως κάτι πνευματικά ανώτερο από τον υπόλοιπο κόσμο, αλλά τούτο δεν επιβεβαιώνεται από τα πράγματα.


Ειδικά στη χώρα μας, η ανεργία των νέων, ιδίως μετά την πανδημία οφείλεται στο εκρηκτικό κοκτέιλ που δημιούργησε η κρατική επιδοματική πολιτική (εν πολλοίς αναγκαία), η έλλειψη εξειδικευμένων γνώσεων, η πλήρης αποσάθρωση της τεχνικής εκπαίδευσης, η γενικότερη χαλάρωση στους ρυθμούς ζωής που επέφερε η πανδημική κρίση και οι διαρκείς αναστολές εργασίας και τέλος, η ιδεολογικοποίηση της ήσσονος προσπάθειας. Όταν υπάρχει οικογενειακή στήριξη και χαρτζιλίκι δεν είναι λίγοι εκείνοι που θεωρούν βλακεία να εργάζονται αντί να συμπληρώνουν το εισόδημά τους με κάποιο από τα επιδόματα που έχουν άλλη νομοθετική στόχευση και λειτουργία. Ακόμη περισσότεροι ήταν αυτοί που θεώρησαν κεκτημένο δικαίωμα να μην εργάζονται και να παραμένουν σε επιδοτούμενη αναστολή εργασίας. Ιδίως στα ξενοδοχεία της χώρας έγινε μάχη τους τελευταίους μήνες για το ποιος θα επανέλθει στην εργασία, καθόσον όλοι προτιμούσαν να παραμένουν σπίτι τους και να πληρώνονται. Το πρόβλημα παρουσιάζεται ιδιαίτερα οξυμένο στη βιομηχανία αλλά και στον πρωτογενή τομέα που αναζητούμε χέρια στους μετανάστες και στους εισαγόμενους εργάτες. Δαπανούμε εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ σε προγράμματα κατάρτισης χαμηλής εξειδίκευσης που παραμένουν ασύνδετα με τις ανάγκες της ελληνικής οικονομίας, ενώ αδυνατούμε να δημιουργήσουμε ένα σοβαρό εκπαιδευτικό σύστημα τεχνικής κατάρτισης. Για να εμπεδώσουμε το μήνυμα του «ζεις μόνον μια φορά» πρέπει πρώτα να μάθουμε να ζούμε αξιοπρεπώς και να επιβιώνουμε στηριζόμενοι στις δικές μας δυνάμεις και όχι σε δεκανίκια. Και στον τομέα αυτό θέλουμε δουλειά…

Κατηγορία ΜΕ ΤΟ ΓΑΝΤΙ
Σελίδα 1 από 2

 

Στοιχεία Επικοινωνίας

Ειδησεογραφικό Τμήμα  info@prismanews.gr  

Αθλητικό Τμήμα  info@prismasport.gr 

Τμήμα Πωλήσεων  marketing@prismanews.gr