Ο Γαβριήλ Κουρής Ο Γαβριήλ Κουρής

Είναι εφικτή η αναδιοργάνωση της δημόσιας διοίκησης στην Ελλάδα;

Γράφει ο Γαβριήλ Κουρής*

 

H οικονομική κρίση που ταλανίζει την χώρα μας τα τελευταία χρόνια ανέδειξε μετ' επιτάσεως τα δομικά και λειτουργικά προβλήματα της ελληνικής δημόσιας διοίκησης, του «μεγάλου ασθενή» της μεταπολιτευτικής Ελλάδας, όπως συχνά χαρακτηρίζεται. Η ανυπαρξία προγραμματισμού και στοχοθεσίας, η απουσία λογοδοσίας, το γραφειοκρατικό πλαίσιο λειτουργίας, ο κατακερματισμός και η σύγχυση αρμοδιοτήτων, η πολυνομία και η διαφθορά αποτελούν ορισμένες από τις αιτίες που έχουν συμβάλει στη δυσλειτουργική κατάσταση της Δημόσιας Διοίκησης στην Ελλάδα και οι οποίες έχουν κατά καιρούς επισημανθεί σε σειρά από εκθέσεις διεθνών οργανισμών και εμπειρογνωμόνων για τη λειτουργία του Κράτους και του δημόσιου τομέα στη χώρα μας. Τα ως άνω προβλήματα άλλωστε αντικατοπτρίζονται και στους διαθέσιμους διαρθρωτικούς δείκτες σύγκρισης της χώρας μας με το ευρωπαϊκό και το διεθνές περιβάλλον που αφορούν την ποιότητα της διακυβέρνησης αλλά και την έκταση της διαφθοράς.

 

Υπό αυτό το πρίσμα είναι προφανές ότι μία από τις σημαντικότερες μεταρρυθμίσεις που καλείται να υλοποιήσει η παρούσα (αλλά και η οποιαδήποτε επόμενη) κυβέρνηση - στο πλαίσιο και των δεσμεύσεων που έχει αναλάβει απέναντι στους ευρωπαίους εταίρους της - είναι αυτή της αναδιοργάνωσης της δημόσιας διοίκησης. Η μεταρρύθμιση αυτή έχει άλλωστε χαρακτηριστεί ως προαπαιτούμενο για την επάνοδο της χώρας σε τροχιά ανάκαμψης καθότι μια αποτυχία αναδιάρθρωσης του συστήματος της δημόσιας διοίκησης θα δημιουργούσε έντονες αμφιβολίες σχετικά με την ικανότητα της χώρας να προχωρήσει τις ευρύτερες μεταρρυθμίσεις που είναι αναγκαίες για να επανέλθει η χώρα σε πορεία βιώσιμης ανάπτυξης, και ιδίως για να αντιμετωπίσει αποτελεσματικά τις μείζονες αναπτυξιακές προκλήσεις για την περίοδο προγραμματισμού 2014-2020 (Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 2012). Ταυτόχρονα, η επιτυχής υλοποίηση της διοικητικής μεταρρύθμισης συνδέεται άμεσα με την αποτελεσματικότητα (αν όχι και τη βιωσιμότητα) της ίδιας της κυβέρνησης, όπως πολιτικοί και οικονομικοί κύκλοι εκτιμούν.

 

Σε αυτό το πλαίσιο, επιβάλλεται να διαμορφωθεί άμεσα ένα ολοκληρωμένο και ρεαλιστικό σχέδιο ανασυγκρότησης της δημόσιας διοίκησης το οποίο θα έχει ως κύρια (μεταρρυθμιστική) στόχευση:

  • - τη βελτίωση της θεσμικής ικανότητας και της αποτελεσματικότητας του δημόσιου τομέα σε όλα τα επίπεδα (εθνικό, περιφερειακό και τοπικό) με ενίσχυση της αρχής της επικουρικότητας,
  • - τη μείωση της γραφειοκρατίας και την προώθηση/εφαρμογή της ηλεκτρονικής διακυβέρνησης με την παροχή νέων, καινοτόμων ηλεκτρονικών υπηρεσιών προς τους πολίτες,
  • - την καταπολέμηση της διαφθοράς και την ενίσχυση της διαφάνειας αλλά και των μηχανισμών λογοδοσίας.
  • - την αναβάθμιση των δεξιοτήτων και της τεχνογνωσίας του ανθρώπινου δυναμικού της δημόσιας διοίκησης.

Το εν λόγω μεταρρυθμιστικό σχέδιο, μπορεί να έχει θετική προοπτική μόνο εφόσον κατορθώσει να δώσει σαφείς και συγκεκριμένες απαντήσεις σε μια σειρά από κρίσιμα (αναπάντητα έως σήμερα) ερωτήματα που σχετίζονται με το ρόλο και τις λειτουργίες της δημόσιας διοίκησης όπως π.χ.:

 

1. Πώς παράγεται, αναπαράγεται και υπό ποιες προϋποθέσεις μπορεί να αρθεί η εξάρτηση της δημόσιας διοίκησης από την εκάστοτε πολιτική εξουσία;

2. Πώς μπορεί η μεταρρύθμιση του κράτους να αποτελέσει πυλώνα ενός εθνικού σχεδίου εξόδου από την κρίση;

3. Πώς μπορούμε να περάσουμε από ένα κράτος δυσκίνητο και αναποτελεσματικό, γραφειοκρατικό και ανορθολογικό, σ' ένα κράτος σύγχρονο, καινοτόμο και ευέλικτο-πλοηγό που θα δίνει έμφαση στους στόχους, στα αποτελέσματα και στην ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών;

4. Πως η αξιολόγηση των δημοσίων υπαλλήλων θα καταστεί αποτελεσματικό εργαλείο αξιοκρατίας και ενίσχυσης της αποδοτικότητας του ανθρώπινου δυναμικού;

5. Πως ο δημόσιος τομέας θα καταφέρει να γίνει η κινητήρια δύναμη για την ανάπτυξη του τόπου;

6. Πως οι δημόσιες υπηρεσίες θα μπορέσουν να συμβάλλουν περαιτέρω στην βελτίωση της ποιότητας ζωής του πολίτη;

 

Σε κάθε των περιπτώσεων το ζητούμενο σε μια τέτοια μεταρρυθμιστική προσπάθεια αποτελεί η διαρθρωτική αντιμετώπιση χρόνιων ενδημικών δυσλειτουργιών της δημόσιας διοίκησης με παρεμβάσεις θεσμικής, οργανωτικής και διοικητικής αλλαγής, στρατηγικού και παραδειγματικού χαρακτήρα, οι οποίες θα αναδιατάξουν το ρόλο, τη λειτουργία, τους πόρους, τις δυνάμεις και εν τέλει τις προτεραιότητες του Κράτους.

 

Δεν χωράει άλλωστε αμφιβολία πως τα (νέα) προβλήματα και οι ανάγκες που καλείται πλέον να αντιμετωπίσει το κράτος – εν μέσω και της κρίσης – απαιτούν μια νέα δημόσια διοίκηση, με διαφορετική φιλοσοφία και στόχους ριζικά διαφοροποιημένους σε σχέση με το παρελθόν, προσαρμοσμένους στη σημερινή πραγματικότητα. Η προώθηση επίσης των αναγκαίων αλλαγών προϋποθέτει την εκπόνηση ενός συνεκτικού και ολοκληρωμένου προγράμματος αναδιοργάνωσης – και όχι τη λήψη αποσπασματικών μέτρων - θεμελιωμένου στις συνταγματικές αρχές της αξιοκρατίας και της αποτελεσματικότητας.

Όσο αυτό απουσιάζει, τα προβλήματα και οι παθογένειες θα ανακυκλώνονται. Και όσο το Κράτος δεν θα αλλάζει τόσο θα μεγαλώνει και ο κίνδυνος να το συνηθίσουμε... Όπως έλεγε άλλωστε και ο μεγάλος Έλληνας μουσικοσυνθέτης Μάνος Χατζιδάκις «Όταν συνηθίζεις το τέρας αρχίζεις να του μοιάζεις»...

 

*Ο Γαβριήλ Κουρής είναι Γενικός Γραμματέας του Δήμου Χανίων

Ο Γαβριήλ Κουρής Ο Γαβριήλ Κουρής

Είναι εφικτή η αναδιοργάνωση της δημόσιας διοίκησης στην Ελλάδα;

Γράφει ο Γαβριήλ Κουρής*

 

H οικονομική κρίση που ταλανίζει την χώρα μας τα τελευταία χρόνια ανέδειξε μετ' επιτάσεως τα δομικά και λειτουργικά προβλήματα της ελληνικής δημόσιας διοίκησης, του «μεγάλου ασθενή» της μεταπολιτευτικής Ελλάδας, όπως συχνά χαρακτηρίζεται. Η ανυπαρξία προγραμματισμού και στοχοθεσίας, η απουσία λογοδοσίας, το γραφειοκρατικό πλαίσιο λειτουργίας, ο κατακερματισμός και η σύγχυση αρμοδιοτήτων, η πολυνομία και η διαφθορά αποτελούν ορισμένες από τις αιτίες που έχουν συμβάλει στη δυσλειτουργική κατάσταση της Δημόσιας Διοίκησης στην Ελλάδα και οι οποίες έχουν κατά καιρούς επισημανθεί σε σειρά από εκθέσεις διεθνών οργανισμών και εμπειρογνωμόνων για τη λειτουργία του Κράτους και του δημόσιου τομέα στη χώρα μας. Τα ως άνω προβλήματα άλλωστε αντικατοπτρίζονται και στους διαθέσιμους διαρθρωτικούς δείκτες σύγκρισης της χώρας μας με το ευρωπαϊκό και το διεθνές περιβάλλον που αφορούν την ποιότητα της διακυβέρνησης αλλά και την έκταση της διαφθοράς.

 

Υπό αυτό το πρίσμα είναι προφανές ότι μία από τις σημαντικότερες μεταρρυθμίσεις που καλείται να υλοποιήσει η παρούσα (αλλά και η οποιαδήποτε επόμενη) κυβέρνηση - στο πλαίσιο και των δεσμεύσεων που έχει αναλάβει απέναντι στους ευρωπαίους εταίρους της - είναι αυτή της αναδιοργάνωσης της δημόσιας διοίκησης. Η μεταρρύθμιση αυτή έχει άλλωστε χαρακτηριστεί ως προαπαιτούμενο για την επάνοδο της χώρας σε τροχιά ανάκαμψης καθότι μια αποτυχία αναδιάρθρωσης του συστήματος της δημόσιας διοίκησης θα δημιουργούσε έντονες αμφιβολίες σχετικά με την ικανότητα της χώρας να προχωρήσει τις ευρύτερες μεταρρυθμίσεις που είναι αναγκαίες για να επανέλθει η χώρα σε πορεία βιώσιμης ανάπτυξης, και ιδίως για να αντιμετωπίσει αποτελεσματικά τις μείζονες αναπτυξιακές προκλήσεις για την περίοδο προγραμματισμού 2014-2020 (Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 2012). Ταυτόχρονα, η επιτυχής υλοποίηση της διοικητικής μεταρρύθμισης συνδέεται άμεσα με την αποτελεσματικότητα (αν όχι και τη βιωσιμότητα) της ίδιας της κυβέρνησης, όπως πολιτικοί και οικονομικοί κύκλοι εκτιμούν.

 

Σε αυτό το πλαίσιο, επιβάλλεται να διαμορφωθεί άμεσα ένα ολοκληρωμένο και ρεαλιστικό σχέδιο ανασυγκρότησης της δημόσιας διοίκησης το οποίο θα έχει ως κύρια (μεταρρυθμιστική) στόχευση:

  • - τη βελτίωση της θεσμικής ικανότητας και της αποτελεσματικότητας του δημόσιου τομέα σε όλα τα επίπεδα (εθνικό, περιφερειακό και τοπικό) με ενίσχυση της αρχής της επικουρικότητας,
  • - τη μείωση της γραφειοκρατίας και την προώθηση/εφαρμογή της ηλεκτρονικής διακυβέρνησης με την παροχή νέων, καινοτόμων ηλεκτρονικών υπηρεσιών προς τους πολίτες,
  • - την καταπολέμηση της διαφθοράς και την ενίσχυση της διαφάνειας αλλά και των μηχανισμών λογοδοσίας.
  • - την αναβάθμιση των δεξιοτήτων και της τεχνογνωσίας του ανθρώπινου δυναμικού της δημόσιας διοίκησης.

Το εν λόγω μεταρρυθμιστικό σχέδιο, μπορεί να έχει θετική προοπτική μόνο εφόσον κατορθώσει να δώσει σαφείς και συγκεκριμένες απαντήσεις σε μια σειρά από κρίσιμα (αναπάντητα έως σήμερα) ερωτήματα που σχετίζονται με το ρόλο και τις λειτουργίες της δημόσιας διοίκησης όπως π.χ.:

 

1. Πώς παράγεται, αναπαράγεται και υπό ποιες προϋποθέσεις μπορεί να αρθεί η εξάρτηση της δημόσιας διοίκησης από την εκάστοτε πολιτική εξουσία;

2. Πώς μπορεί η μεταρρύθμιση του κράτους να αποτελέσει πυλώνα ενός εθνικού σχεδίου εξόδου από την κρίση;

3. Πώς μπορούμε να περάσουμε από ένα κράτος δυσκίνητο και αναποτελεσματικό, γραφειοκρατικό και ανορθολογικό, σ' ένα κράτος σύγχρονο, καινοτόμο και ευέλικτο-πλοηγό που θα δίνει έμφαση στους στόχους, στα αποτελέσματα και στην ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών;

4. Πως η αξιολόγηση των δημοσίων υπαλλήλων θα καταστεί αποτελεσματικό εργαλείο αξιοκρατίας και ενίσχυσης της αποδοτικότητας του ανθρώπινου δυναμικού;

5. Πως ο δημόσιος τομέας θα καταφέρει να γίνει η κινητήρια δύναμη για την ανάπτυξη του τόπου;

6. Πως οι δημόσιες υπηρεσίες θα μπορέσουν να συμβάλλουν περαιτέρω στην βελτίωση της ποιότητας ζωής του πολίτη;

 

Σε κάθε των περιπτώσεων το ζητούμενο σε μια τέτοια μεταρρυθμιστική προσπάθεια αποτελεί η διαρθρωτική αντιμετώπιση χρόνιων ενδημικών δυσλειτουργιών της δημόσιας διοίκησης με παρεμβάσεις θεσμικής, οργανωτικής και διοικητικής αλλαγής, στρατηγικού και παραδειγματικού χαρακτήρα, οι οποίες θα αναδιατάξουν το ρόλο, τη λειτουργία, τους πόρους, τις δυνάμεις και εν τέλει τις προτεραιότητες του Κράτους.

 

Δεν χωράει άλλωστε αμφιβολία πως τα (νέα) προβλήματα και οι ανάγκες που καλείται πλέον να αντιμετωπίσει το κράτος – εν μέσω και της κρίσης – απαιτούν μια νέα δημόσια διοίκηση, με διαφορετική φιλοσοφία και στόχους ριζικά διαφοροποιημένους σε σχέση με το παρελθόν, προσαρμοσμένους στη σημερινή πραγματικότητα. Η προώθηση επίσης των αναγκαίων αλλαγών προϋποθέτει την εκπόνηση ενός συνεκτικού και ολοκληρωμένου προγράμματος αναδιοργάνωσης – και όχι τη λήψη αποσπασματικών μέτρων - θεμελιωμένου στις συνταγματικές αρχές της αξιοκρατίας και της αποτελεσματικότητας.

Όσο αυτό απουσιάζει, τα προβλήματα και οι παθογένειες θα ανακυκλώνονται. Και όσο το Κράτος δεν θα αλλάζει τόσο θα μεγαλώνει και ο κίνδυνος να το συνηθίσουμε... Όπως έλεγε άλλωστε και ο μεγάλος Έλληνας μουσικοσυνθέτης Μάνος Χατζιδάκις «Όταν συνηθίζεις το τέρας αρχίζεις να του μοιάζεις»...

 

*Ο Γαβριήλ Κουρής είναι Γενικός Γραμματέας του Δήμου Χανίων